Usain Bolt vergelijken met Nadia Comaneci of Pelé met Michael Phelps is als het meten van sportieve realiteiten die bijna niets met elkaar gemeen hebben. Lijsten van de grootste figuren in de sportgeschiedenis duiken overal op, maar zijn zelden gebaseerd op expliciete criteria. Begrijpen waarom deze ranglijsten zo veel van elkaar verschillen, helpt om de prestaties die ze benadrukken beter te waarderen.
Sportprestaties rangschikken: criteria die alles veranderen
Heb je ooit opgemerkt dat twee ranglijsten van de beste atleten aller tijden bijna altijd tegenstrijdig zijn? De ene plaatst een sprinter bovenaan, de andere een zwemmer, een derde een voetballer. De reden ligt in de keuze van de criteria, die vaak impliciet blijft.
Lees ook : De vulkaanuitbarsting in Goma: verslag van een ramp en de gevolgen
Een veelvoorkomende eerste filter is het aantal titels of medailles. Michael Phelps, met zijn 23 olympische gouden medailles, domineert dan elke vergelijking. In de zwemsport biedt elke competitie meerdere individuele proeven. Een gymnast of een middellangeafstandsloper heeft mechanisch minder kansen om op het podium te staan.
Een tweede filter is de duurzaamheid van het record. De records van Florence Griffith-Joyner op de 100 en 200 meter dateren uit 1988 en zijn nog steeds geldig. Dat van Usain Bolt op de 100 meter, vastgesteld in 2009, blijft ook intact. De duur van een record is indrukwekkend, maar hangt ook af van de technologische evolutie van een discipline: nieuwe banen, nieuwe outfits, nieuwe trainingsmethoden.
Verder lezen : Ontdek wie de leden en vakbonden zijn die vertegenwoordigd zijn in de CSE Altran
Een derde, subjectievere filter geeft de voorkeur aan de culturele impact van een specifiek moment. Het doelpunt van Maradona tegen Engeland in 1986, verteld als een rit van 52 meter met vijf tegenstanders die werden uitgespeeld, blijft in het collectieve geheugen gegrift, ver voorbij het voetbal. Dit soort visuele sequenties, die eindeloos kunnen worden herbeleefd, wegen zwaar in de publieke perceptie.
Je kunt de hele site Légendes du Sport doorbladeren om te zien hoezeer deze invalshoeken variëren van het ene verhaal naar het andere, afhankelijk van of we de ruwe cijfers of de historische context waarderen.
Prestaties in individuele sport versus prestaties in teamsport
De onderscheid tussen individuele sporten en teamsporten bemoeilijkt de vergelijking nog verder. Wayne Gretzky heeft het record van 2.857 punten in zijn carrière in ijshockey. Pelé claimt een palmares dat vaak rond de 1.000 doelpunten in zijn professionele carrière wordt geciteerd. Deze cijfers lijken vergelijkbaar, maar meten niet hetzelfde.
In een teamsport hangt de individuele prestatie af van het niveau van de teamgenoten, het spelsysteem, de kwaliteit van de tegenstander in een bepaalde competitie. In een individuele sport is de tijd of de score van de jury meer geïsoleerd van de prestatie van de atleet.
De casus van gymnastiek en kunstschaatsen
Nadia Comaneci behaalde in 1976 de eerste perfecte 10 in de geschiedenis van de olympische gymnastiek. Deze prestatie heeft de standaarden van een hele discipline herdefinieerd. Kurt Browning voerde de eerste vierdubbele sprong uit in het kunstschaatsen. Deze twee prestaties delen een gemeenschappelijk punt: ze hebben een grens verlegd die als theoretisch werd beschouwd in hun tijd.
Deze bewegingen vergelijken met een pure snelheid of een totaal aantal medailles heeft niet echt zin. Het is als het vergelijken van een examenresultaat met een looptijd: beide sanctioneren een uitmuntendheid, maar volgens incompatibele maatstaven.
Vrouwen in de sport: een invalshoek die lange tijd genegeerd werd in ranglijsten
Algemene ranglijsten van de grootste atleten worden nog steeds gedomineerd door mannelijke figuren. Bolt, Phelps, Pelé, Jordan komen in bijna alle lijsten voor. Vrouwelijke atleten zijn er in de minderheid, vaak beperkt tot een of twee plaatsen.
Steffi Graf voltooide de Golden Slam in 1988: overwinning in de vier Grand Slam-toernooien en een olympische gouden medaille in hetzelfde jaar. Geen enkele tennisser of tennisster heeft deze prestatie sindsdien herhaald. De Golden Slam blijft een unieke record in alle categorieën, maar verschijnt zelden bovenaan in gemengde ranglijsten.
Jahangir Khan behaalde tussen 1981 en 1986 555 opeenvolgende overwinningen in squash. Dit record van onoverwinnelijkheid wordt vaak genoemd als een van de meest indrukwekkende, ongeacht de discipline, inclusief in sporten met een lage media-exposure. De zichtbaarheid van een discipline weegt even zwaar als de prestatie in de opbouw van een legende.
- Steffi Graf, Golden Slam 1988: vier Grand Slam-titels en de olympische gouden medaille in één seizoen, een prestatie die nooit geëvenaard is in tennis.
- Florence Griffith-Joyner, records op de 100 en 200 meter in 1988, nog steeds geldig na meerdere decennia.
- Nadia Comaneci, eerste perfecte 10 in de olympische gymnastiek in 1976, een oprichtend moment voor de discipline.
De geschiedenis van de vrouwen in de sport in Frankrijk en elders toont aan dat de late toegang van vrouwen tot internationale competities lange tijd het aantal vergelijkbare vrouwelijke records heeft verminderd. De Olympische Spelen hebben de vrouwenmarathon pas in 1984 geopend, bijvoorbeeld.
Onverslaanbare records en kwetsbare records: wat het verschil maakt
Sommige records lijken onbereikbaar. De 2.857 punten in de carrière van Gretzky in ijshockey, de 100 punten van Wilt Chamberlain in één enkele basketballwedstrijd in 1962: deze cijfers lijken tot een andere tijd te behoren, met andere spelomstandigheden.
Daarentegen is het record van de mijl onder de vier minuten, bereikt door Roger Bannister in 1954, sindsdien honderden keren verbroken. Een pioniersrecord is niet altijd een duurzaam record, maar het behoudt een enorme symbolische waarde.
Het verschil tussen een kwetsbaar record en een onverslaanbaar record ligt vaak in de resterende marge voor verbetering in een discipline. In de sprint worden de winsten geteld in honderdsten van seconden. In de zwemsport hebben technische evoluties (outfits, zwembaden) de daling van de tijden versneld voordat ze gereguleerd werden. De regelgevende context beïnvloedt direct de levensduur van een prestatie.
Wat palmares echt meten
Een palmares meet wat de regels van het moment toestaan om te tellen. Phelps zwom in een tijd waarin het olympische zwemprogramma voldoende proeven bood om medailles te verzamelen. Een worstelaar of schermer, met minder beschikbare proeven, zal nooit kunnen concurreren in het volume van titels.
Sportfiguren in de geschiedenis rangschikken zonder de criteria te specificeren, is als het vergelijken van atleten met verschillende meeteenheden. De keuze van het criterium creëert de legende net zozeer als de prestatie zelf. Elke ranglijst vertelt minder de waarheid van de sport dan een bepaalde manier om ernaar te kijken.